In onze tijd zijn vloeren en wanden met tegels heel gewoon. In de middeleeuwen waren er geen tegelwanden. Tegelvloeren waren alleen weggelegd voor de rijke abdijen en kathedralen en in mindere mate voor de kastelen van wereldlijke heersers. De gewone man had een aangestampte aarden vloer, een planken vloer of een vloer belegd met veldkeitjes, schelpen of ander natuurlijk materiaal uit de directe omgeving, al of niet afgedekt met matten en kleden.
Tegelvloeren kwamen eerst alleen voor in abdijen. De Cisterciënzer monniken verstonden als eersten de kunst van het maken van tegelvloeren van gebakken klei. De oudste tegelvloeren bestonden uit mozaïeken gemaakt van tegeltjes in verschillende kleuren. De kleuren werden verkregen door verschillende soorten klei (roodbakkend, witbakkend) te gebruiken en de loodglazuren te verrijken met een aantal metaaloxides (mangaan, ijzer en koper). Al snel werden deze vloeren verrijkt met individuele versierde tegels in verschillende technieken. Vloeren van deze soort zijn in Nederland o.a. teruggevonden in Utrecht en Friesland.
"Veertiende eeuwse vloer uit Utrecht"
De speciale tegels werden op de volgende manieren gemaakt:
In de natte klei werd een een lijnfiguur ingedrukt m.b.v. een stempel of ingekrast uit de losse hand. Deze zgn incrustatietegels werden vooral in de Duitse gebieden toegepast, maar ook in onze streken, Vlaanderen, Frankrijk en Groot-Brittannië zijn ze teruggevonden.
"Incrustatietegels uit Duitsland"
Als een tegel voorzien werd van een dunne laag klei van een andere kleur (een sliblaag) en daar werd de tekening ingekrast, dan kwam de tekening te voorschijn in de kleur van de oorspronkelijke tegel. Dan was een sgrafittotegel geboren.
Een nog natte tegel kon ook met een stempel van een relief worden voorzien: de relieftegel met de voorstelling verdiept of juist er uitspringend, afhankelijk van het gebruikte stempel.
"Relieftegels in Buildwas Abbey in Engeland"
Een stapje verder ging de ingelegde tegel: hier werd in de natte tegel een stempel afgedrukt. Als de tegel was opgestijfd (leerhard) en niet meer vervormbaar was werden de laagliggende gedeelten van de tegel ingevuld met een kleipap van een andere kleur. Na verdere droging werd de tegel schoongeschraapt en kwam de voorstelling tevoorschijn.
"ingelegde tegels uit Reims"
Als laatste speciale tegel werd een majolicategel gemaakt. De tegel werd voorzien van een tinglazuurlaag. Daarop werd geschilderd met metaaloxiden. Bij het bakken werden de tegel, de glazuur en de schildering tot één geheel. Deze techniek vereiste zoveel technische vaardigheden dat deze tegelkunst aan het eind van de middeleeuwen weer verdween uit onze streken. (De tinglazuur wandtegels (witjes) zijn van veel latere datum en opnieuw vanuit het zuiden ingevoerd).
Wilt u deze tegels zelf maken? Neem contact op met Jaap Bergisch en bespreek de mogelijkheden.